Over smaak valt niet te twisten maar je kunt onmogelijk beweren dat het nieuwe Fries museum lelijk wordt. Ik kan mij een bijeenkomst voor toenmalige raadsleden herinneren waar de architect Hubert-Jan Henket, die zich een beetje in de lokale gewoonten en gebruiken had verdiept, in quasi-Liwwadders zei:”Dit is jullie kans!” En Leeuwarden greep die kans. Volgens de lokale cultuurcriticus Huub Mous is het project Culturele Hoofdstad 2018 een terminale patient die zo snel mogelijk uit z’n lijden verlost moet worden. Hij vergeleek op zijn weblog het project met de gang van zaken rondom het Nationaal Historisch Museum. Die vergelijking gaat mank. Wanneer Leeuwarden later dit jaar een bidbook indient dat inhoudelijk niets om het lijf heeft dan komt het in 2013 niet op de shortlist en is het einde oefening.

Veel politici zitten aan te hikken tegen het feit dat de stad voor deelname aan de race kosten moet maken terwijl tegelijkertijd culturele instellingen in de de stad moeten bezuinigen. Voor zover mij bekend vallen de kosten op korte termijn mee, de echte uitgaven moeten gedaan worden nadat je als stad bent uitverkoren. We mogen daarbij hopen dat de huidige economische omstandigheden niet representatief zijn voor die van 2018. Je zou natuurlijk ook naar alternatieve inkomsten voor de culturele instellingen kunnen kijken. Stadsschouwburg de Harmonie is veel geld kwijt aan energielasten, ik heb meerdere malen de suggestie voorbij zien komen om de stadsschouwburg het toonbeeld van duurzame renovatie te maken. Schijnen geldpotjes voor te zijn.

Crowdfunding hoort wellicht (incidenteel) ook tot de mogelijkheden, in de Volkskrant van vrijdag 27 januari een leuk, leerzaam artikel over dit onderwerp. Lees ook het stuk over het Franse Marseille, een van de armste steden van Europa en Culturele Hoofdstad in 2013.

“Why not?” is de titel van een boek met tips en technieken voor beslissers om hun blikveld te verbreden. Veel beslissers gaan uit van de status quo en zien daardoor de andere mogelijkheden niet. Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018? Why not?

Dat het economisch niet geweldig gaat blijkt wel uit de opzet van de jaarlijkse bedrijvencontactdagen (BCD) over minder dan twee maanden in Leeuwarden. Toonde de beursvloer vorig jaar al grote gaten, dit jaar volstaan twee in plaats van drie hallen om de standhouders onderdak te bieden. Op het moment van schrijven opvallend afwezig is de gemeente Leeuwarden en dat terwijl er hele aardige dingen in de stad gebeuren die je het Friese mkb onder de aandacht zou willen brengen. Toptechnologisch waterinstituut Wetsus kan subsidies tegemoet zien waarmee het een aantal jaren verder kan, staatssecretaris Halbe Zijlstra van Onderwijs opende onlangs het expertisecentrum dat de brugfunctie moet gaan vervullen tussen het wetenschappelijke Wetsus en het mkb. Nu nog dat mkb zien te bereiken door ze op te zoeken.

Onlangs openden de regionale kranten met de berichtgeving over de investering van de rijkste vrouw van Duitsland in een Fries watertechnologisch bedrijf in Balk. Een week later goed nieuws over de subsidies voor Wetsus zodat op het voormalige Atoglas-terrein een fysieke watercampus kan verrijzen. Jammergenoeg weet een doorsnee inwoner van Leeuwarden geen verband te leggen tussen deze gebeurtenissen en dan hebben we het nog niet eens over de lovende woorden van – nu nog – KNAW-president Robbert Dijkgraaf bij het startsymposium van University Campus Friesland. Later dit jaar de zonnebootrace langs de elf Friese steden met een team uit de Chinese zusterstad van Leeuwarden, Lyang. Veel mkb-ers proberen meer van hetzelfde te slijten bij de buren op de hoek, terwijl het hoognodig tijd wordt om op nieuwe kennis gebaseerde producten te verkopen aan opkomende economische grootmachten als China. De gemeente Leeuwarden trekt er geweldig aan, nu het Friese mkb nog.

Het mkb is allesbehalve een homogene groep, je hebt mkb-ers in (gelukkig) allerlei soorten en maten. Ze zijn derhalve lastig via een bepaald kanaal te bereiken. Ik ga niet beweren dat een relevante groep middels een stand op de bedrijvencontactdagen te bereiken is, je gemeentelijke “waren” in het geheel niet aanprijzen zou een gemiste kans zijn. Als geboren en getogen Leeuwarder kan ik mij niet herinneren dat we als stad zoveel moois voor het bedrijfsleven in de aanbieding hebben. Leeuwarden moet natuurlijk ook op de kleintjes letten, dus het kan zijn dat de stad voor een last minute-aanbieding gaat zodat er ook nog wat centjes voor de traditionele, jaarlijkse borrel overblijven.

Voor het laatste nieuws over Leeuwarden gaan we natuurlijk naar de website Liwwadders.nl, of is het straks Liwwadders.frl? Volgens een berichtje op deze website willen de Friese liberalen weten of het in deze economisch mindere tijden verantwoord is om ongeveer vijf miljoen euro uit te geven aan een punt en drie letters, .frl de Internetextensie voor Friesland. Helaas werd uit de berichtgeving niet duidelijk of het bedrag eenmalig is of periodiek terugkerend. De Provinciale Staten van Friesland moeten in februari een besluit nemen over het voorstel van Gedeputeerde Staten de genoemde extensie in gebruik te nemen.

Als er voor de .frl-extensie verder geen kapers op de kust zijn dan kan besluitvorming beter in economisch betere tijden plaats vinden. Of wanneer Leeuwarden tot Culturele Hoofdstad 2018 is verkozen. De hoofdstad van Malta is al zeker van deze titel, de andere kandidaat komt uit Nederland. Overigens doet een stad pas daadwerkelijk mee wanneer er in het najaar van dit jaar een zogeheten “bidbook” wordt aangeboden. Leeuwarden is nummer vijf op de cultuurkaart van Nederland, er is geen reden om niet mee te doen aan deze race. Steden die Culturele Hoofdstad zijn geweest hebben daarvan overtuigend economisch profijt gehad. Ten aanzien van de besluitvorming rond de Friese Internetextensie doet zich nu het volgende curieuze feit voor: de verwachte economische opbrengsten van een “eigen” .frl-extensie zijn twijfelachtig te noemen. Ik kan mij niet voorstellen dat er ook maar een bedrijf een extra bestelling tegemoet kan zien omdat de website van het bedrijf eindigt op frl. Nog even afgezien van het feit dat de extensie niet exclusief voor Friese bedrijven en organisaties is.

Aan de andere kant is de subsidie voor verdere voortgang richting Culturele Hoofdstad 2018 geblokkeerd. Wil Leeuwarden een behoorlijk bidbook kunnen indienen dan moeten er nu echt stappen gezet worden. Ik zou de geachte leden van Provinciale Staten van Friesland het volgende willen adviseren: stel eerst subsidies beschikbaar voor Leeuwarden CH 2018 en neem over een tijdje een besluit over de Internetextensie. De gang van zaken zou je typisch Fries kunnen noemen. Meer aandacht voor een vaag gevoel van Friese identiteit uitgedrukt in een punt met drie letters en een dubieus economisch rendement dan voor een kansrijke investering in de Friese hoofdstad. Wat het wordt lezen we natuurlijk op Liwwadders.NL

Spannende tijden voor het in Leeuwarden gevestigde watertechnologie-instituut Wetsus. Krijgt het in het kader van het nieuwe innovatiebeleid gericht op topsectoren ook na 2012 subsidie? In het verleden werden subsidies voor innovaties iets te gemakkelijk beschkbaar gesteld, de Algemene Rekenkamer moest vaststellen dat het effect van die subsidies onmogelijk kon worden bepaald. Daarop besloot het Ministerie van EL&I het over een andere boeg te gooien: alleen geld naar een aantal topsectoren op basis van konkrete voorstellen. Water is een van die topsectoren.

Recentelijk zag ik op de website van Sensor Universe (http://www.sensoruniverse.com) een stuk staan getiteld “Roadmap ICT topsectoren” met het verzoek dat te promoten om subsidiecentjes te scoren. Ik heb het oppervlakkig doorgenomen en werd er niet vrolijk van. Er bestaat een Europese Digitale Agenda onder leiding van eurocommissaris Neelie Kroes waarin wordt gesproken over de “Future of Internet” die in haar visie bestaat uit een “Internet of things”, apparaten zoals koelkasten e.d. met een processor aan boord hebben een eigen IPv6-adres, en het “Internet of services”. Dat laatste is voor veel Nederlandse bedrijven een stuk interessanter dan het eerste. Het “Internet of services” is gebaseerd op zogeheten semantic web services. Maar ja, hoeveel mkb-ers hebben daar weet van?

In navolging van de Europese Digitale Agenda kennen we een nationale Digitale Agenda die net als de eerder genoemde roadmap vergeven is van het woord “interoperabiliteit”. Kennelijk vinden stukkenschrijvers dat een interessant woord, echt begrijpen doen ze het niet. In verband met vergrijzing en ontgroening moeten straks minder mensen het werk doen. De Nederlandse overheid is daarom een programma gestart met de cryptische titel SBR/XBRL, zie http://www.sbr-nl.nl Het gaat om het elektronisch aanleveren van gegevens t.b.v. de Belastingdienst in een digitaal formaat genaamd XBRL. De overheid heeft een digitale brievenbus genaamd Digipoort, zijnde een gewone web service (een dienst die via het web wordt geleverd). Er is een protocol voor een digitale envelop met de naam SOAP en voor SBR wordt XBRL als metadata-standaard gebruikt. Het aardige is dat wat de Nederlandse overheid kan – 300 miljoen euro op jaarbasis aan kosten besparen – ook voor andere bedrijven en organisaties is weggelegd. Op basis van dezelfde technieken, je moet even weten hoe het moet.

Gewone web services zijn later op te waarderen tot semantic web services, diensten die via het web worden geleverd en door computers herkend kunnen worden. Voor gewone web services als Digipoort van de overheid zijn software ontwikkelaars nodig om de betekenis en de bedoeling van de dienst vast te stellen. Wie iets van de onderliggende techniek begrijpt, snapt dat de route naar de Europese toekomst van het Internet verloopt via de invoering van het nationale SBR-programma. Bij Sensor Universe begrijpen ze dat niet en vandaar het gebruikelijke geschooi om subsidies. Gelukkig voorziet de nationale Digitale Agenda ook in een onderdeel ter vermindering van het aantal digibeten.

Het heeft een tijdje geduurd maar de weblogomgeving is weer (redelijk) stabiel. Lezers die willen reageren zullen moeten wennen aan het idee dat reacties worden gemodereerd, d.w.z. ze worden pas geplaatst wanneer ik ze heb goedgekeurd. Aangezien ik niet continu online ben kan er enige tijd tussen het aanleveren van een reactie en plaatsing zitten. Mogelijkerwijs kan deze manier van werken technisch aangepast worden, maar ben ik er op dit moment nog niet achter hoe dat zou kunnen. Sommige trouwe reageerders zullen het hiermee moeten doen.

Vroeger was alles anders. Maar niet noodzakelijkerwijs beter. Tijden veranderen en daarmee ook gewoonten en gebruiken. Ringrijden in traditionele klederdracht gaat het einde van deze eeuw niet halen, kaatsen en polsstokverspringen zal de Friese jeugd nog wel een tijdje aanspreken. Vroeger kon je aan iemands kleding zien waar hij of zij vandaan kwam. Het inspireerde de Amerikaanse uitgever van computerboeken Manning om elke uitgave te voorzien van een persoon in een bepaalde klederdracht. Zie hun website http://www.manning.com onder het kopje about/covers voor een toelichting. Een elegante manier om je van anderen te onderscheiden in een wereld waarin alles op elkaar lijkt.

In Nederland overwegen een aantal steden deel te nemen aan de strijd om de titel Cuturele Hoofdstad 2018. Iets preciezer, wie zich naast de hoofdstad van Malta met die titel mag tooien. Als de hoofdstad van Malta Culturele Hoofdstad kan zijn, dan kan Leeuwarden dat ook zijn en resteert alleen nog de vraag:”Hoe onderscheid je jezelf van de andere Nederlandse kandidaten?” En komt de vraag op:”Wat is er typisch Fries aan de cultuur in Friesland?” Om je nu met kaatsen te onderscheiden van Maastricht lijkt mij niet zo’n goed idee. Ik zou weleens willen weten of onze lokale cultuurcriticus Huub Mous het motto van Maastricht heeft gelezen, ik vermoed dat hij eerdere Friese pogingen heilig verklaart.

Volgens mij zullen we iets met de Friese taal moeten doen ook al spreken veel geboren en getogen Leeuwarders zoals ik amper een woord Fries, want dat is het enige dat ons echt onderscheid van onze concurrenten. Toch jammer dat de gemeente Leeuwarden niet zoveel meer ziet in een lokale creatieve industrie, cultuur is niet in steen gebeiteld en in de kern gaat het om:”Wat verdwijnt, en wat blijft in welke vorm?” Culturele Hoofdstad 2018 is een mooie gelegenheid om daar invulling aan te geven, een soort van “Friezen in de culturele overgang”.

“Promotie-onderzoek: Goed lokaal bestuur bestaat niet in Nederland

Goed lokaal bestuur komt in Nederland niet voor. Wel is er sprake van voldoende functionerend gemeentebestuur. Dat is de voornaamste conclusie die Klaas Abma trekt in zijn proefschrift Beoordelen van gemeenten, waarop hij 13 januari 2012 aan de Open Universiteit promoveert. Na het analyseren van 291 onderzoeken naar de kwaliteit van 262 gemeenten stelt Abma vast dat burgers hun diensten wel krijgen maar de lokale politiek er het minst goed vanaf komt.”

Zo, nu hoort u het eens van een ander. Lokale politici zijn niet echt goed in de taak waarvoor ze zijn gekozen: besluiten nemen. Niet verbazingwekkend dat menig project moeizaam tot stand komt. Ongeveer elke inwoner van Leeuwarden weet zich de kostenoverschrijdingen te herinneren bij de bouw van stadsschouwburg de Harmonie en de bouw van het stadskantoor, vanwege dit sentiment ging het project Nieuw Zaailand bijna niet door. Na deze twee welhaast traumatische ervaringen gingen – na moeizame politieke besluitvorming – de aanleg van parkeergarage Oldehoofsterkerkhof en zwembad Kalverdijkje van een leien dakje.

Minder voortvarend verliepen de huisvesting van Historisch Centrum Leeuwarden en de restauratie van het stadhuis: beide projecten verliepen na een valse start alsnog naar wens. Culturele Hoofdstad 2018 lijkt ook tot deze categorie te gaan horen, de start is geenszins bemoedigend te noemen. Succes is niet verzekerd, het zou gelet op eerdere projecten alsnog goed kunnen komen. Tweehonderd jaar na de sluiting van de universiteit van Franeker kennen we weer academisch onderzoek en onderwijs in Friesland, iets dat tot voor kort welhaast voor onmogelijk werd gehouden. KNAW-president Robbert Dijkgraaf noemde de University Campus Friesland (UCF) bij de opening kansrijk.

Zowel de UCF als het project Nieuw Zaailand waren er bijna niet gekomen omdat de Friese Provinciale Staten wat moeite hadden met het beschikbaar stellen van de centen. Kennelijk hebben ze wat probleempjes met het onderscheid tussen een gewone uitgave en een heuse kansrijke investering. Het project Culturele Hoofdstad 2018 valt in vergelijking met eerdere projecten niet uit de toon, laten we hopen dat er ook nu weer sprake is van een valse start. Politici hebben veelal geen talent voor besluitvormingsprocessen.

De charmes van nieuwjaarsrecepties zijn de spontane, informele discussies. Onvermijdelijk ontstond er ergens eentje over de wens van Leeuwarden in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. Sommigen vinden dat een belachelijk streven want de lokale culturele instellingen moeten – net als anderen – bezuinigen. Kennelijk is wat culturele instellingen doen cultuur. “Allemaal andersdenkenden, omgaan met cultuurverschillen” is de titel van een standaardwerk over cultuurverschillen in landen. Overal gaat men anders om met o.a. de tijd, hierarchie en de andere sekse. Cultuur als een vorm van mentale programmering is dus meer dan wat culturele instellingen doen.

Friezen hebben derhalve onmiskenbaar een eigen cultuur. Menig Fries is niet geneigd kennis te nemen wat er zoal in de wereld te koop danwel te krijgen is. Veel vinden het huidige als snel genoeg. In het voorjaar van 2009 besteedde Harvard Business Review (HBR) een themanummer aan het onderwerp “Managing Risk”. HBR is een wereldwijd gezaghebbend blad voor beslissers in het bedrijfsleven, gewoon ergens in Leeuwarden te koop ook al koopt bijna niemand het. In het nummer een mooi artikel met de kop “Decisions Without Blinders” over het verschijnsel “bounded awareness” (beperkt blikveld) waar veel mensen, beslissers bij het nemen van besluiten last hebben. Het artikel beschrijft manieren om dat blikveld te verbreden zodat er een beter besluit kan worden genomen.

In het bedrijfsleven worden sommigen betaald om besluiten te nemen waarbij soms het voortbestaan van een onderneming op het spel staat. Onze lokale volksvertegenwoordigers hebben het een stuk gemakkelijker, die hoeven slechts te besluiten over deelname aan de race Culturele Hoofdstad 2018. Niet geschoten is altijd mis, het gaat erom: welke risico’s loop je als stad en hoe houd je ze hanteerbaar? Raadsleden zijn allemaal andersdenkenden, lezen de stukken maar geen HBR en hebben structureel last van een beperkt blikveld. Systematisch besluiten nemen is hier helaas geen onderdeel van de cultuur.

Op korte termijn stijgt de werkloosheid weliswaar. op de langere termijn zullen vanwege vergrijzing en ontgroening minder mensen het werk moeten doen. De overheid anticipeert hierop door de papierstroom richting de Belastingdienst te digitaliseren in het kader van het programma Standard Business Reporting (SBR) op basis van een internationale standaard XBRL. Op Youtube is een presentatie te vinden – activeer een zoekmachine met “O’Reilly Webcast: XBRL – the what, why and who” – waarin wordt gemeld dat de Nederlandse overheid 300 miljoen euro per jaar gaat besparen met SBR/XBRL. Niet verkeerd, toch jammer dat het bedrijfsleven een veelvoud moet gaan investeren om het mogelijk te maken.

In mijn elektronische postbus trof ik onlangs een nieuwsbrief aan met de volgende inhoud:
“De overgang naar SBR/XBRL zorgt voor hoge certificaatkosten voor fiscaal intermediairs

Onderzoeksbureau GBNED heeft voor de tweede maal de kosten van digitale certificaten, die benodigd zijn om elektronisch XBRL berichten uit te wisselen met Overheid en banken, op een rij gezet. Het gaat dan om PKIoverheid services certificaten, waarbij er op dit moment een viertal aanbieders van dergelijke certificaten zijn, te weten: Digidentity, ESG de electronische signatuur, KPN en Quovadis .

KPN is een van de vier aanbieders en rekent 825 euro voor drie jaar met daarnaast een eenmalige PKIoverheid abonnee registratie die 125 euro kost. De totale kosten van een PKIoverheid services certificaten bedragen voor een fiscaal intermediair dan 950 euro excl. BTW voor de eerste drie jaar, oftewel meer dan 300 euro per jaar. Een belangrijk aandachtspunt bij aanschaf van de certificaten is de wijze waarop de ‘face to face controle’ plaatsvindt. Dit laatste is van invloed op de kosten per aanbieder.

In de terugblik door Logius van de SBR voorlichtingsbijeenkomsten, die eind 2011 in het land zijn gehouden, wordt gesproken over kosten van rond de 600 euro voor drie jaar als het gaat om een PKIoverheidcertificaat, oftewel 200 euro per jaar. Er wordt in de terugblik geen aandacht besteed aan het feit dat de kosten voor een BAPI-certificaat ook gewoon blijven doorlopen (in elk geval voor de aangifte Loonheffing) en dat accountants (AA/RA) ook nog eens te maken kunnen krijgen met de kosten van een PKIoverheid persoonsgebonden certificaat. Vanaf 2013 is aanlevering van de aangiftes IB en VPB over 2012 in XBRL verplicht en kan daarvoor het BAPI-kanaal niet meer gebruikt worden. Dus certificaatkosten negeren is geen optie voor fiscaal intermediairs.”

Ik heb de voorlichtingsbijeenkomst voor Noord-Nederland bezocht, van de 1800 intermediairs die dit deel van het land telt waren er enkele tientallen op komen dagen, SBR/XBRL wordt steevast gepresenteerd als een lastenverlichting voor het Nederlandse bedrijfsleven. Er moeten niet alleen kosten voor een digitale handtekening gemaakt worden, alle administratieve software moet aangepast worden. Volgens mij is er niet zozeer sprake van lastenverlichting voor het bedrijfsleven maar van volksverlakkerij van overheidswege.

Iedereen de beste wensen voor 2012. Goede wensen kunnen we goed gebruiken want 2012 belooft een moeilijk jaar te worden. In de crisisjaren dertig van de vorige eeuw ontstonden hele nieuwe bedrijfstakken en dat zou nu ook weer kunnen gebeuren. Juichende berichtgeving onlangs in de Leeuwarder Courant over noordelijke initiatieven op het gebied van bio-economie, een economie waarbij we als samenleving minder afhankelijk van fossiele brandstoffen worden. De NOM (Noordelijke ontwikkelingsmaatschappij) doet ook een duit in het zakje en publiceerde recentelijk een heuse roadmap daar naartoe. Te vinden in de vorm van een pdf-bestand op de website http://www.nom.nl Spijtig voor ons noorderlingen is dat de organisatie geen idee heeft welk kant een en ander op zou kunnen gaan.

Ik ben een warm voorstaander van die zogeheten biobased economy. Noord-Nederland heeft zeker kansen op dit gebied maar vanwege concurrerende initiatieven elders in de wereld is het zaak zeer selectief te werk te gaan. De biomassa waarover we in dit deel van het land kunnen beschikken is niet toereikend voor welk doel dan ook, welvarender zullen we er niet van worden. Dat wordt je alleen van nieuwe technologie die je ook elders kunt aanwenden. Diepgaande kennis van technologie is niet het sterkste punt van de NOM die voor zichzelf de rol ziet weggelegd als organisator van een noordelijk platform voor een biobased society. Dat platform moet natuurlijk met Jan en alleman in Noord-Nederland samenwerken, wat al die organisaties in een ander verband ook al heten te doen.

Helaas hebben organisaties als de NOM, Kamer van Koophandel, Syntens, etc. geen status in het hoger onderwijs en de wetenschappelijke wereld. Noord-Nederland wordt alleen welvarender wanneer klein mkb doorgroeit naar groot mkb. De NOM maakt met de roadmap geen echte keuzes, het lijkt meer op schieten met hagel in de hoop een doel te treffen. Noord-Nederland loopt in vergelijking met andere delen van Europa op het gebied van een bio-economie niet voorop, des te schrijnender is het wanneer een ontwikkelingsmaatschappij bij de start al het spoor bijster is.

Ik wens iedereen – ondanks de aanwezigheid van organisaties als de NOM e.a. – een gelukkig en gezond 2012.